ጠንቂ እገዳን ወግዓዊ ጸብጻብ ባይቶ ጸጥታን …3ይ ክፋል

UN Securityብመሰረት ናይቲ መጽናዕታዊ ጸብጻብ፡ ኤርትራ ኣብ ሶማሊያ ንእትገብሮ ምትእትታውን ምግሃስ ን፡ እንዳተጋህደ ኣብዝመጸሉ እዋን፡ ኤርትራ፡ ኮነ ኢላ ንእትገብሮ ምጥሓስ ሕጊ ንኽትሽፍን ንማሕበረሰብ ዓለም ብተደጋጋሚ ከተደናግርን ጉጉይ ሓበሬታ ኣብምሃብን፡ ተደጋጋሚ ፈተነታት ከምዝገበረት ይጠቅስ።

ኣብ ዝሓለፈ ክፋል፡ ኤርትራ ዝተፈላለዩ እስላማዊ ጥሩፋት ተዐጥቕን ተሰልጥንን ከምዝነበረትን፡ዝተፍላለያ መንገዲ ኣየር ተጠቂማ ኣጽዋራት ናብ ሶማሊያ ተኣቱ ከምዝነበረት ርኢና ኔርና።

3ይን መወዳእታን ክፋል ይቕጽል

ብመሰረት ናይቲ መጽናዕታዊ ጸብጻብ፡ ኤርትራ ኣብ ሶማሊያ ንእትገብሮ ምትእትታውን ምግሃስ ን፡ እንዳተጋህደ ኣብዝመጸሉ እዋን፡ ኤርትራ፡ ኮነ ኢላ ንእትገብሮ ምጥሓስ ሕጊ ንኽትሽፍን ንማሕበረሰብ ዓለም ብተደጋጋሚ ከተደናግርን ጉጉይ ሓበሬታ ኣብምሃብን፡ ተደጋጋሚ ፈተነታት ከምዝገበረት ይጠቅስ።

ገለ ኤርትራ ካብዝገበረቶ ምጥሓስን ኣተጋባብራ ናይ በረራ ሜላታት ኣብ ሶማሊያ፡ ከምዚ ዝስዕብ ተሰኒዱ ይርከብ።

1. ዝተፈላለዩ ናይ ንግዲ ማእከላት (Busines front companies) ፈጢራ። ዕላማ ናይዘን ናይ ንግዲ ማእከላት ከኣ፡ ኤርትራ ንእትገብሮ ዘይ ሕጋዊ ንጥፈታት ኣብ ሶማሊያ ይሽፍናን ምስጢር ከይወጽእ ይከታተላን።

2. ኤርትራ ንእትገብሮ ናይ ኣየር በረራታት ናብ ሶማሊያ፡ ዝተፈላለያ ንጡፋትን ሕጋውያንን (existing and legitimate Airline companies) ተጠቒማ።

3. ኤርትራ ናይ ሓሶት ሰነድ (false documentation) ብምስናዕ: ዘይሕጋዊ  ናይ በረራ መዝገብ (unauthorized registration) ብምፍጣር፡  ናብ ሳልሳይ ሃገር በረራ ከምዝገበረት ኣምሲላ ናይ ናይ መደናገሪ ናይ ተበገስ  ምልክት (false sign call) ጌራ።

ኣብ’ቲ ብ S/2006/913 ዝፍለጥ መጽናዕታዊ ጸብጻብ፡ ሓንቲ ብ  IL-76 እትፍለጥ ናይ ጽዕነት ነፍሪት (cargo plane)፡ ወታሃደራዊ ኣጽዋራትን ዕጡቓትን ካብ ኤርትራ ናብ ሶማሊያ ከምዘመላለሰት፡ ኣብ’ቲ ካብ 43-53 ኣብ ዘሎ ፓራግራፍ ይጠቅስ። ኣብቲ እዋን’ቲ ሞኒተሪን’ ግጉፕ፡ ቅዳሕ ናይ ክራይ፡ ናይ ውዑል ስምምዕ (contract of sale) ናይ’ታ ብ IL-76 እትፍለጥ መንገዲ ኣየር፡ ካብ ኤሪኮ ኢንተርፕራዝ ካብ ኣስመራ፡ ብሓደ ስሙ ክጥቀስ ዘይተደለየ ብቐረባ ነቲ ናይ ዉዑል ሕሳባት (transaction confirmations) ኣፍልጦ ዘለዎ ሰብ፡ ነዚ ኣብላዕሊ ዝተጥቐሰ ሓበሬታ ክረክብ ክኢሉ።እቲ ኤሪኮ ዝበሃል ካምፓኒ፡ ቤት ጽሕፈቱ ኣብ ኣስመራ ኮይኑ፡ ብመንግስቲ ኤርትራ ከምዝመሓደርን፡ ክልተ ሚኢቲ ሽሕ ናይ ኣሜሪካ ዶልላር($ 200,000) ዕርቡን (downpayment) ብመንገዲ ናይ ኤርትራ ዲፕሎማት ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ከምዝተኸፈለውን ሓቢሩ።

ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ማለት ኣብ ወርሕ ሕዳርን ታሕሳስን 2006 ሓንቲ ቦይንግ 707፡ ብኤሮጀን ኣቬሽን ብጋና እትውነን ኮይና፡ ብናይ በረራ መዝገብ 9G-OAL ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራን ዓሰብን ተደጋጋሚ በረራታ ናብ መቓድሾ ብምግባር፡ ዝተፈላለዩ ወታሃደራዊ ሓገዛት ናብ’ቶም ብ ICU ዝፍለጡ እስላማዊ ጥሩፋ ኣመላሊሳ። ብኻልእ ወገን፡ ሓደ ካብ ኣስመራ ዝብገስ ዝነበረ መራሒ ነፋሪት፡ ዝተፈላለዩ  ናይ መደናገሪ ናይ ተበገስ ምልክት (false flight plan) ብምግባር፡ ናብ ኡጋንዳን ሞዛምቢክን ከምዝበርር ብምምሳል ኣብ ውሽጢ 25 መዓልታት፡ 13 በረራታት ናብ መቓድሾ ከምዝገበረ ሓቢሩ።

በዚ መሰረት ሞኒተሪን’ ግሩፕ፡ ካብ ኢንተርናሽናል ሲቪል ኣቬሽን ምልክት ናይ መደናገሪ በረራ ካብ ኤርትራ ከምዝተገበረ ዘመልክት ሓበሬታ ምስረኽበ፡ ብዕለት 15 መጋቢት 2007፡ እዛ ኣቐዲማ ዝተጥቕሰት መንገዲ ኣየር፡ ኣብ ሞዛምቢክ ምእታዋን ዘይምእታዋን ንምጽራይ፡ ናብ መንግስታት ኡጋንዳን ሞዛምቢክን ደብዳቤ ልኢኹ። ነዚ መሰረት ብምግባር፡ ቀዋሚ ኣምባሳደር ናይ ሞዛምቢክ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ እታ ትባሃል ዘላ ነፋሪት ኣብቲ ዝተጠቕሰ እዋናት ኣብ ግዝኣት ሞዛምቢክ ከምዝኣተወት ዝሕብር ሰነድ ኣብ ሃገሩ ከምዘየለ ኣረጋጊጹ።

ነዚ ኣብላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ፍጻሜታ ንምጽራይ ዝኣክል፡ እቲ ናይ መጽናዕቲ ጉጅለ፡ ኣብ ወርሒ መጋቢ 2007 ተመሳሳሊ ደብዳቤ ናብ መንግስቲ ኤርትራ ልኢኹ።መንግስቲ ኤርትራ ካኣ ብመንገዲ ቀዋሚ ኣምባሳደሩ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጌሩ፡ እዚ ዝስዕብ መልሲ ሂቡሉ። “ እዚ ቀጻልን ኮነ ኢልካ ዝግበር ናይ ጸለመ ጎስጓሳት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ፡ ነቲ ዘይ ሕጋዊን፡ ሓደገኛ ዘይምርግጋእ ዝፈጥር ዘሎ መትእትታው ናይ ኢትዮጵያን  ደገፍታን ናብ ሶማሊያን፡ ዝፍጽምዎ ዘለዉ ገበናት ክሽፍነለን ኣይክእልንዩ ድሕሪ ምባል፡ እታ ዝተባህለት መንገዲ ኣየር፡ ናብተን ዝተጥቕሳ ሃገራት በረራ ፈጺማያ ብምባል፡ ንሞኒተሪን’ ግሩፕ ካኣ ናይ ጠቐነ ጉጅለ ብምባል ዘሊፍዎ።”

ማዕረማዕረ ናይዚ ኣብላዕሊ ዝተጠቕሱ ምዕባለታት፡ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ናይ 2007፡ ብወከልቲ ኣርባዕተ ውድባት ወይ ባእታታት ዝተጋበአ ጉባኤ ኣብ ኣስመራ ተኻይዱ። እቶም ኣርባዕተ ባእታታት፡ ካብ እስላማዊ ኮርት (ICU) ዝመጹን፡ ኣቐዲሞ ኣባልት ፓርላማ ዘነበሩን፡ ገለ ናይ ፖለቲካ ጽልዋ ዘለዎም ባእታታትን፡ ወከልቲ ናይ ኣብ ስደት ዝነብሩ ሶማላውያንን ኢዮም ነይሮም። ዕላማ ናይዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተማእከለ ጉባኤ ካኣ ሓደ ጥሩፍ ሓይሊ ንምፍጣር እዩ ዝነበረ።ከም ውጽኢት ናይ’ቲ ጉባኤ ኻኣ፡ ኪዳን ንዳግም ምሕራር ሶማሊያ (ARS) ኣብ ኣስመራ ተመስሪቱ።ካብዘን ኣርባዕተ ባእታታት፡ ICU ዝለዓለ ወታሃደራዊ ጸብለልታ ኣብ ሶማሊያ ከምዝነበሮ ይጠቅስ።ኣቃዉማን ስርርዕ ናይ መሪሕነት ዝምልከት ኣብ’ቲ ብ S/2008/769 ኣብ ገጽ 17 ክትምልከቱ ይከኣል።

ኤርትራ ኣብልዕሊ’ቲ ብጀላቡን ነፈርትን ዝገበረቶ ምስግጋር ዝተፈላለዩ ወታሃደራዊ ኣጽዋራት ናብ ሶማሊያ፡ ኣብ ዓመተ 2007፡ ካብ ክልተ ሚኢቲ ሽሕ ስጋብ ሓሙሽተ ሚኢቲ ሽሕ ዶላር ኣሜሪካ፡ ንARS ማለት ንውድብ ኪዳን ንዳግም ምሕራር ሶማሊያ ሐጊዛ። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ’ውን እቲ ብ “ኢንድሓ’ኣደ” ዝፍለጥ ሓላፊ ወታሃደራዊ ምክልኻል ዝኾነ ዩሱፍ መሓመድ ሲያድ፡ ብጥርኑፍ ኣብሓደ ክፍሊት ሓደ ሚሊዮን ናይ ኣመሪካ ዶላር ተቐቢሉ። እዚ ኣሃዝ እዚ፡ ምስ’ቲ ኣብ ናይሮቢ ኬንያ ዝመደበሩ ናይጸታ ጉጅለ (intelligence group) ምስቲ ዝነበሮ፡ ኤርትራ ሓደ ነጥቢ ሽዱሽተ ሚሊዮን ዶላር ንዕጡቓት ሶማላውያን፡ ኬንያ ከም መሰጋገሪ መንገዲ ተጠቒማ ሓጊዛ ዝብል ጸብጻብ ዝሰማማዕ ነበረ።

ሞኒተሪን’ ግሩፕ ኣብመደምደምታ ናይ መጽናዕቱ፡ “ኤርትራ ዋላኳ ንናይ ሕጊ ምጥሓስ ተግባራታ ትኽሓዶ እምበር፡ እቲ ትገብሮ ዘላ ምግሃሳት፡ ኮነ ኢልካ ብዓበይቲ ሰበስልጣን መንግስትን መራሕቲ ህግደፍን ኣፍልጦ ዝግበር ዘይሕጋዊ ተግባራት’ዩ” ክብል ኣብ ጸብጻቡ ጠቒሱ’። ሓደ ካብ’ቶም ዘይሕጋዊ ፊናንሲያውን ወታሃደራውን ምስግጋራት ዘካይድ ዝነበረ ላዕለዋይ መራሒ ናይ መንግስቲ ኤርትራ፡ ኮሎኔል ጣዓመ ጎይቶኦም ከምዝነበረ ብምትቃስ ካልኦት ሓሙሽተ ላዕለዎት ሰበስልጣን ናይ መንግስቲ ኤርትራውን ኣብ መጽናዕቲ (investigation) ከምዝነበሩ ይጠቅስ።

እዚ ዝተገበረ ገንዘባዊ ሓገዛት፡ ገሊኡ ብቐታ ካብ ናይ ኤርትራ ኤምባሲታት ቁጽሪ መዝገብ ሕሳብ ክኸውን ከሎ፡ ገሊኡ ኻኣ ብሓለፍቲ ናይ ጸታ ካብ ኣስመራ ናብ’ቶም ጥሩፋት ጉጅለታት ይላኣኽ  ነይሩ። ገሊኡ ኻኣ ብመንገዲ ግሩሃት ነጋዶ፡ ብመልክዕ መግብን ናይ ኤልክትሮኒክስ መሳሪሒታት ትገዚኡ ናብ ሶማሊያ ይላኣኽ’ሞ፡ ተሸይ ጡ ናብቶም ዕጡቓት ጉጅለታት ይወሃብ ነይሩ። ተደናገጽቲ ናይ’ቶም ዕጡቓት ጉጅለታት ዝኾና  ገለ ገለ ሃገራት የዕራብ’ውን፡ ሓገዛተን ንኤርትራ ብምሃብ፡ ኤርትራ ኻኣ ብኽፋል ወይ ብምሉእ ነቲ ዝተለገሰ ሓገዛት ናብ’ቶም ዕጥቛት ጉጅለታት ተመሓላልፎ ከምዝነበረት ኣብ’ቲ ጸብጻብ ተጠቒሱዎ ይርከብ።

እዚ መጽናዕታዊ ጸብጻብ’ዚ፡ ነቲ ኤርትራ ዝፈጸመቶ ዘይሕጋዊ ተግባራት ኣብ ሶማሊያ፡ዘንጸባርቕ  ብመርትዖ ዝተሰነየ ሕጋዊ ሰነድ’ዩ። እዚ ግን ነቲ ንኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝባ ብእትፍጽሞ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ክቐርበላ ዝጽነሐ ክሲ ኣየጥቓልልን’ዩ።ይኹን እምበር፡ ስርዓት ህግደፍ ነዚ ብመርዖ ዝተሰነየ ክስታት፡ ዋላኳ ይኽሓዶ እንበር፡ በዚ ዝጠራጠር ኤርትራዊ እንድሕር ኣሎ ኾይኑ፡ ኣብ ዓሚዩቕ ድቃስ ስለዝለዘሎ፡ ህዝቡን ሃገሩን ከድሕን ክበራበር ጥራዩ’ዘለዎ።

መራሒ ስርዓት ህግደፍ እንበኣር፡ እቲ ዝነበሮ ሕልምታት ኣብ ሶማሊያ ስለዝፈሸሎ፡ ኣብ ውሽጡ ብዝተፈጠረ ፍርሕን ራዕድን ተደፋፊኡ፡ ህዝቢ ንምትላልን ዕድመ ስልጣኑ ከናውሕን፡ እቲ ናብ ነብሱ ዝቐነዐ እገዳ፡ ናብ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝዓለመ ኣምሲሉ፡ ነቲ ዝገበሮ ገበናት ሓቢኡ፡ ገበን ኣብ ልዕሊኡ ከምዝተፈጸሞ ከምስል፡ ነዚ ናይ ሕጂ ሕሱር ተግባራቱ፡ ምስ ናይ 50ታት ታሪኽ ከተኣሳስሮ ፍሹል ፈተነታት ዝገብር ዘሎ።ህዝቢ ኤርትራ ዓሰርተታት ኣሻሓት ደቁ ከፊሉ ዘምጸኣ ሃገር፡ ደቁ ብገዛእ ዝሰንከሉሉን ዝወደቑሉ ናጽነት፡ ፍትሒ ስኢኖም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከም ጨርቂ እንዳበለዩ፡ ብሰንኪ ግዱድ ዕስክርናን ባርነትን የእግሮም ናብ’ዝ መረሖም እንዳጠፍኡ፡ ኣብ ዘበነ ሃይለስላሴን ዘበነ ደርግን ዘይተገበረ፡ ደቅኹም ጠፊኦም ተበሂሉ 50 ሽሕ ክፈሉ ዝብል ሕጊ፡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ከብዲ ኤርትራዊ ስድራቤት ራዕድን ፍርህን ስለዘእተኹሙሉ ደኣኣምበር፡ ብውሽጡስ ኢድ ሸናሒት ጸናሒት ይብል ከምዘሎ ልብኻ ኣይስሕቶን’ዩ።

ኩላትና ከምንፈልጦ፡ መራሒ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ዝሓለፈ ምስ ኣል ጀዚራ ኣብ ዝገበሮ ቃልምልልስ፡ ነቲ ብ UNHCR ዝቐረበ ኣብ ዓመተ 2009, ጥራይ 63,000 ኤርትራውያ፡ ናይ ጽግዕተኝነት ዑቕባ ሓቲቶም ዝብል ዓመታዊ ኣሃዛዊ ጸብጻብ፡ ብድፉኑ ኣየጋጠመን ዝብል ኣሉታ ሂቡሉ። መራሒ ስርዓት ህግደፍ ግን ኣብዚ ሓሶት’ዚ ጥራይ ኣይተወሰነን። እቲ ሚኒስተር ዜና ዝኾነ ዓሊ ዓብዱ ዝተኣመነሉ ምሕታት ፖለቲካዊ ዕቑባ ናይ ሕርይቲ ጋንታ ኤርትራ ኣብ ኬንያ፡ ነዚ ኩሉ ማሕብረተሰብ ዓለምን ህዝቢ ኤርትራን ዝፈልጦ ሓቂ፡ ከምዘየጋጠመን ንዕዑ ሓዱሽ ዜና ምኳኑ ብምግላጽ ከም ኣመሉ ውጹእ ኣሉታ ሂብሉ። ነዚ ርኡይን ግሁድን ዝኮነ ሕቶ ፖለቲካዊ ዕቑባ ናይ ሕርይቲ ጋንታ ኤርትራ ኣብ ኬንያ እኳ ዝኸሓድ፡ ነቲ ብባይቶ ጸታ ዝቐረበ ክስታት፡ መራሒ ስርዓት ህግደፍ  ክኣምነሉ ዝጽበ ኤርትራዊ እንተዳኣ ኣሎ ኾይኑ፡ የዋህ ጥራይ’ዩ።

ከም በዓል ሶፊያ ተስፋርያም፡ ብወረጦ ኣሪኻ ዘይትሰምዖ ትግርኘአን፡ በዓል ዶ/ር ጊደዎን ኣባይ፡ ኣብ ሰብዓታ ንሰውራ ኤርትራ ብጎቦ ዓይኖም ርኤሞ ዝተምርቀፉ፡ ሕጂ ንሓደ ብናይ ስሰዐ መንፈስ ሓንጎሉ ዘራኸሰ መራሒ፡ ኣብ ምዕቡል ዓለም ተሓቢኦም ጸኒሖም፡ ኣብ ጎንኻ ኣለና ኢሎም ከጠቕዑ ምርኣይ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ሓዱሽ ተርእዮ ኣይኮነን።ኢሰያስ እንተኾነ ባዕሉ፡ እቲ ንናጽነትን ፍትሕን ዝብል መብጻዓ ቃልሲ ኤርትራውያን ጠሊሙ’ዩ ዝቕተል ቀቲሉ፡ ዝእሰር ኣሲሩ፡ ነቲ ዝነቐጸ በሰላ ስድራቤታት ኤርትራ ዘራኽስ ዘሎ።ህዝቢ ኤርትራ ግን፡ ኣገልጋሊኡን ዘየገልጋሊኡን ኣለልዩ ከምዝፈልጥ፡ ኣብቲ ናይ ቀትሪ ሕልምኹም፡ ከም መጉስዕ ከተማላልስዎ፡ ምናልባት ምዝኽኻር ከይድሌኩም።

ከምጓና፡ ናጽነት ኤርትራ ብወረ ሰሚዕክም ዝኣተኹም ባዓል ሶፍያን ጊደዎንን፡ ዝሓለፈ ታሪኽኩም ኣብ ክንዲ ተሐድሱ፡ እሾኽ መርገም ኴንኩማ ዘለኹም ንኤርትራ፡ ንሓደ ንጥፍኣታ ዝሓለነ ሽፍታ ከተጫፍሩ ካብ ትውዕሉ፡ ነቲ ስጋይ ስጋኻ ትብል ናይ ኣቦታትና ስነምግባር ርሒቓቶ፡ ብመንፈሱ ኣብ እንዳ ጽሉላት ዝሓድር ዘሎ መራሒኹም፡ ዓገብ ክትብሉ ምተገበአ።ኣብ ዝርዝር ከይ ኣተኹ ግን፡ኣብ ዳላስ ዝገበርኩሞ መሰረትን ሓቅነትን ዘይብሉ ንሶማሊያ ኣብ ሰለስተ፡ ንሱዳን ኣብክልተ፡ ዝመቓቕል ብፓወር ፖይንት ዝተሰነየ፡ ካብ ፔንታጎን ዝወጸ ሕልሚ ናይ ኣሜሪካ ዝብል ኣስተምህሮ፡ ኣብ መንእሰያት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ሶማላውያን መንእሰያት ኣሉታዊ ጽልዋ ስለ ዝሐድርን፡ ንጸታ ናይዚ ትነብሩሉ ዘለኹም ዓዲ ስለዝጻባእን፡ ውዕለትኩም ከምታ እገዳ ቀሲላ ከምትመጸኩምን ዘዛናጋዓኩም ስራሕ ኣይሰራሕኩምን ክትርድኡ ይግባኣኩም።

ክቡራት ተኻታተልቲ ናይ’ዚ መጽናዕታዊ ጽሑፍ’ዚ፡ እዚ ተተርጒሙ ቀሪቡ ዘሎ ትሕስቶ፡ እቲ ዝዋሓደ ክፋል ደኣ’ምበር ብምሉኡ ክምዘይኮነን፡ ምስ ዘለኒ ናይ ግዜ ሕጽረት ንኹሉ ከቕርቦ ብዘይ ምኽኣለይ ምስናይ ይቕሬትኡ ክሕብር ይፈቱ።ምሉእ ትሕስቶ ናይ’ቲ መጽናዕታዊ ጽብጻብ ከተንብቡ እንተደሊኹም ግን፡ ኣብ’ዚ ዝስዕብ ዌብሳይት ብምእታው ከተምብቡ ከምትኽእሉ ክሕብረኩም ይፈቱ።

ወይ ከኣ ኣብዚ ጠውቑ

http://www.un.org/sc/committees/751/mongroup.shtml

ተስፋልደት በላይ

San Diego

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

What do you think?

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>