ርክብ ምስ ተጋዳላይ ሓሚድ ሳልሕ: ምኽትል መራሕ ሳልሰይቲ ክፍሊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራን ሓደ ካብቶም ቀዳሞት ሰልፈኛታቱን – ሓምሻይን ናይ መወዳእታን ክፋል

ሓድሽ ዓመት 1968 ተጀምሩ ። ሰራዊት ሓርነት ከምቲ ልሙድ ኣንጻር ጸላኢ ምክልኻልን መጥቃዕትታቱ ምውርዋርን ቀጸሎ ። ቁጽሩ እንዳበዘሔ ከደ ፣ ስሪሒታቱ ድማ እንዳማዕበለ ስሌ ዝኸደ ኡሙን ደጀን ዝኾኖ ሓድሽ መሬት ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሩ ከእቱ ጀመረ

ሓድሽ ዓመት 1968 ተጀምሩ ። ሰራዊት ሓርነት ከምቲ ልሙድ ኣንጻር ጸላኢ ምክልኻልን መጥቃዕትታቱ ምውርዋርን ቀጸሎ ። ቁጽሩ እንዳበዘሔ ከደ ፣ ስሪሒታቱ ድማ እንዳማዕበለ ስሌ ዝኸደ ኡሙን ደጀን ዝኾኖ ሓድሽ መሬት ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሩ ከእቱ ጀመረ ። ጸላኢ   መጥቃዕታት ሰራዊት ሓርነት ናብ ዓበይቲ መደበራትን ከተማታት ገጹ ከይየመሪሕ ፍርሒ ጀመሮ ። ገለ ካብቲ ስሪሒታት ድማ ዝስዕብ እዩ ፦

  • ወርሒ 1/1968 – ኣብ ዱሉክ ባርካ ላዕላይ ኣብ ዝተኻየደ ውግእ  ጸላኢ ዓብይ ክሳራ ነሩዎ ።
  • ወርሒ 2/1868 – ኣብ ሸተል ከባቢ ማንሱራ ምስ ቀዳመይቲ ክፍሊ ብምትሕብባር ኣብ ዝተኻየደ ውግእ ጸላኢ ካብ 70 ንላዕሊ ምዉታትን ቁሱላትን ነሩዎ ።
  • 13/2/1968 – ኣብ ሳልሰይቲ ክፍሊ ፣ ተገረን መጥቃዕቲ ተኻይዱ ካብ ንጎሆ ክሳብ ጻሓይ ዓራርቦ ኣብ ዝተኻየደ ውግእ ጸላኢ ዓብይ ክሳራ ነሩዎ ፣ ብወገና 1 ስዉኣት 7 ዉጉኣትን ነሩና ። 13 ብሬት ሰሊብና
  • 4/1968 – ኣብ ዋሃብሎ ( ዓጋምቡሳ ) ኣብ ዝተኻየደ ውግእ 2 ዉጉኣት ኣለዉና ።
  • 18/7/1968 – ኣብ ደምበላስ ካብ ጸላኢ 5 ሞይቶም  ክባና 2 ተወግኦም ።
  • 8/1968 – ኣብ ሳላድ ብወገና ክሳራ ኣይነበረን ።
  • 8/1968 – ኣብ ልዕሊ ከተማ ሰገነይቲ መጥቃዕቲ ተኻይዱ ጸላኢ ክሳራ ነሩዎ ኣባና ዝወረደ ነግር የልቦን ።
  • 8/9/1968 – ኣብ ሓላይ ነፈርቲ ዝተኻፈላኦ ጹዕጹዕ ውግእ ተኻይዱ ጸላኢ ብዙሓት ምዉታት ነሩዎ ።ንሕና 2 ተሰዊኦሙና 3 ድማ ተወጊኦም ።
  • 12/10/1968 – ኣብ ዋጣቶ  ውግእ ገርና  1 ተሰዊኡና ።
  • 5/11/1968 – ኣብ ሙድሑሎ ናባ ጋደ ካብ ሓይሊ ጸላኢ ( ጦር ሰራዊትን ኮማንዶስን ) 50 ተቀቲሎም ብዙሓት ተወጊኦም ዝተፈላለየ ብሬት ድማ ሰሊብና ኢሉ ። እዘን ናይ መወዳእታ ሰለስተ ውግኣት ሱሉሳዊ ሓድነት ምስ ተኣወጀ ዝተኻየዳ እየን ።

ቀጽሉ እዚ ገለ ክፋላት ናይቲ ብዘይምቁራጽ ምስ ጸላኢ ዝካየድ ዝነበረ ጥምጥም ምዃኑ ገሊጹ ። ምስ ምቅጻል ምንቅስቃስ ጸላኢ ፣ ሳልሰይቲ ክፍሊ ብሰንኪ ጉድለት ዝተፈላለየ ትሕዝቶታትን ኣገዳሲ ወታሃደራዊ ንዋትን ፣ ጸገማታ እንዳታሓላለኸ ከይዱ ። ካብ ማእከላይ መደበር ( መሪሕነት ውድብ ) ዝመጽእ ጠቃሚ ረድኤት  ኣይነበረን ። ኣብ ሞንጎ ዝተፈላለያ ክፍሊታት ድማ ኣብ ክፍሊታት ንዝፍጠር ኩነታት ንምግጣም ዝኣመተ ምትሕብባር ኣይነበረን ። ናይ ብሓቂ ድማ ምጻሩ ዘሸግር ቀሊል ዘይኮነ ጸገማት ይጓንፈና ነሩ ኢሉ።

ኩነታት ከምዚ ካብ ኮነ ፣ ክፍሊታት ዝቆማሉ ዕላማ ታዓዊቱዶ ይመስለካ ? ኣወንታታቱን ኣሉታታቱንከ እንታይ እዩ ? ንዝብል ሕቶ ክምልሽ ከሎ መልሱ ድማ ፦

ክፍሊታት ብሙቋሙ ዝተረጋገጸ ኣወንታታት ክረኤ ከሎ፣ ብሓፈሻኡ  ዝቆመሉ ዕላማ ተረጋግጹ እዩ ክባሃል ይካኣል ። ንሱ ድማ ፦

  • ምብታን ሓይሊ ጸላኢ ( ፋሕ ክብል ተገድዱ )።
  • ሓይሊ ሰውራ ኣብ ዝተፈላለየ መሬት ኤርትራ ተዘርግሑ ምስ ህዝቢ ክራኸብ ምኽኣሉን ህዝቢ ምስ ሰውርኡ ከም ዝተኣሳሰር ምግባሩን ።
  • ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ክሳራታት ምውራድ ።
  • ሰውራ ከይትፍለጥ ተጠምጥሙዋ ዝነበረ ዜናዊ ሽፋን ተቀንጥጡ ።
  • ኣብ ሓጽር እዋን ብዙሕ ሓይሊ ጉልበት ሰብ ምእካብ ተኻኢሉ ።

እዚ ድማ ቀሊል ፍሬ ኣይኮነን ይኹን እምበር ፣ ንተሞክሮ ክፍሊታት ዘሰነዮ ኣሉታዊ ተሞክሮታት እውን ቀሊል ኣይነበረን ምኽንያቱ ድማ ፦

  • ንንጥፈታት ክፍሊታት ብቀረባ ኣብ ሜዳ  ኮይና እተማሓድርን   ተዋሃህድን ኣድማዒት መሪሕነት ዘይምህላው ።
  • ዝምድናታተን ዝሰሪዕን ዘዋሃህድን ንጹር ሕጊታት ወይ መምረሕታት ዘይምንባሩ ። በዚ ምኽንያት ድማ ኣብ ዝተፈላለየ ወታሃደራዊ ፣ ፖለቲካዊ ፣ ሎጊስቲካዊ ፣ መዳያት ኣብ ሞንጎ ክፍሊታት ስሩዕ ምትሕግጋዝ  ኣይነበረን ። እቲ ኣብ ገለ ግዝያት ዝረኤ ዝነበረ ምትሕብባር ወይ ምድግጋፍ ድማ ብዘይተሰርዔ መገዲ ዝካየደ ዝነበረ ሃንደበታዊ ዘይተጸንዔ ተቦጉሶታት ዳኣምበር ካብ ሓቀና ሓድነታዊ መንፈስ እምነት ዝተበገሰ ዘይምዃኑ ። እዚ ድማ ንምሳሌ እቲ ኣብ ሞንጎናን ሞንጎ ቀዳመይቲ ክፍሊን ዝነበረ ዝምድና ፣ ከምኡ እውን ምስ ራብዓይቲ ክፍሊ፣ እቲ ብሓባር ዝካየድ ዝነብረ ውግኣት ኣብነት ናይዚ እዩ ።
  • ክፍሊታት ፣ ኣብ ትሕቲ ምሉእ ምቁጽጻር መራሕቲ ክፍሊታት ኮይኑ ፣ ብሕታዊ መልክዕ እንዳሓዘ ይኸይድ ስሌ ዝነበረ ፣ ጸብብ ስምዕታት ክፍጠር ጀምሩ ።
  • ኣብ ሓደ ክፍሊ ንዝፍጠር ሽግራት ቅልጡፍ ፍታሕ ስሌ ዘይግበረሉ ሽግራት እንዳታኣከበ ከይዱ ።
  • ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ሓርነት ዘሎ ሓድነታዊ ስምዒት ክዳኸም ጀመረ ።

ቀጺሉ ክዝከር ዝግባእ ተሞክሮ ድማ ኣሎ ብምባል፣ ሳልሰይቲ ክፍሊ ብ1966 ቦታኣ ድሕሪ ምብጻሓ ብንጹር ዕለት 30/9/1966 ኣብ ሞንጎ ሳልሰይቲ ክፍሊን ራብዓይቲ ክፍሊን ኣብ ኡምለ ዝተባህለ ቦታ ብመሪሕነት ደረጃ ዝተደረተ ጸብብ ስምምዕ ተገይሩ ናይ ክልቲኤን ክፍልታት ኣሃዱታት ብሓደ ተጸምብረን ፣ ሓሙሽተ መራሕቲ ሓይሊታት ዝመርሑዎ ኣሃዱታት ቆይመን ኣብ ዝተፈላለየ ወገናት ተዋፍረን ፣ሃዘሞ ፣ ሰራየ፣ ምብራቃዊ ሸነኽ ኣከለጉዛይ ። ከምኡ ድማ ገለ ኣሃዱታት ብሬት ንምምጻእ ንሳሕል ገጸን ተላእኸን ። ስሌዚ ገሊኡ ካብቲ ዝተጠቅሰ ዝተኻየደ ውግኣት ናይ ሓባር ነሩ ማለት እዩ ። ካብቶም ኣብዚ ውግኣት ዝተካፈሉ ፍሉጣት መራሕቲ ካብ ራብዓይቲ ክፍሊ ድማ ፣ ራማዳን ሙሳ ፣ ኣሕመዲን እስማዒል ፣ ስዒድ ሳልሕ ማሕሙድን ኣደም ማሕሙድን ይዝክር ። ድሕሪዚ ኣሃዱታት ብሃንደበት ተጸውዔን ኣብ ዛርግራ ብወርሒ 4/1967 ከምቲ ዝነበራኦ ኣብ ክልተ ተመቅለን ተፈሊየን ። እዚ ስጉምቲ ኣብ ተጋደልቲ ዓብይ ኣሉታዊ ስምዒት ኣሕድሩ ።

ጉዳይ ሓድነት ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ሓርነት ኣብ ክልቲኡ ክፍሊታት ራብዓይትን ሳልሰይቲ ክፍሊን ብቲሪ ክላዓልን ክሕተትን ጀመረ ። እንተ እዚ ዝተጠቅሰ ተሞክሮ ሓድነት ብፍጹም ኣይተዘርበሉን ኣይተላዕለን ምኽንያት ናይዚ ምብታኽ ኣይተነግረን  ። ፍጻመኡ ድማ ብህላወ ሙሓመድ ዓሊ ዑማሮ መራሕ ራብዓይቲ ክፍሊ ፣ ካብ ሳልሰይቲ ድማ ኣሕመድ ኢብራሂም ሓላፊ ወታሃደራዊ ስለያን ዓሊ ማሕሙድ መራሕ ሓይልን ነሮም ።

ብሰንክቲ ዝኸይድ ዝንበረ ሕማቅ ኩነታት ድማ ሽግራት ናይ ክፍሊታት እንዳበዘሔ ከይዱ ፣ ሓምሸይቲ ክፍሊ ድሕሪ ምቋማ ድማ ሓድሽ ሽግራት ተፈጥሩ ። ስሌዚ ኣብቲ መድረኽ  ንሰውራ  ዝህድድ ዝነበረ ሓደገኛ ኩነታት ገደብ ምግባር ኣሚቱ  ዝላዓል ዝነበረ ፣ ስምረት ሰራዊት ሓርነት ፣ ቦታኣ ሜዳ ዝኾነት መሪሕነት ምቋም ፣ ጉባኤ ምክያድ  ፣ ዝብል ጭርሖታት  ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ካብ ተጋደልትን ህዝብን ብትሪ ክስማዕ ጀመረ ።

ኣብ ሓምሸይቲ ክፍሊ ንዝተፈጠረ ሽግራት ብፍላይ ብሓፈሻ ድማ    ንናይ ሰውራ ሽግራት ፍታሕ ንምግባር ዝዕላማኡ ኣኼባ ክካየድ ዝብል ተበግሶ ነሩ። ብመሰረት እዚ መጸዋዕታ ድማ ጉባኤ ዓራዳየብ ብዕለት 6/6/1968 ተኻይዱ ። ኣብዚ ጉባኤ ዝተኻፈሉ መኣሕቲ ክፍልታት ድማ ፦

  • ካብ ቀዳመይቲ ክፍሊ – ማሕሙድ ዲናይን – ሙሳ ሙሓመድ ሃሽምን ።
  • ካልኣይቲ ክፍሊ – ዑመር ኢዛዝን – ኣሕመድ እብራሂም ሙሓመድ (ቸኪኒ) ።
  • ሳልሰይቲ ክፍሊ – ዓብዱልካሪም ኣሕመድ – ኣሕመድ ኢብራሂም ሙሓመድ ።
  • ራብዓይቲ ክፍሊ – ሙሓመድ ዓሊ ዑማሮ – ራማዳን ሙሓመድ ኖር ።
  • ሓምሸይቲ ክፍሊ – ዓብደላ ኢድሪስ – ኢሳያስ ኣፈወርቂ  ነሮም ።

ውሳኔታት ናይዚ ጉባኤ ድማ ዝስዕብ ነሩ ፦

  • ቀዳመይቲ ክፍሊ ፣ ንሳልሰይቲ ክፍሊ ክትሕግዝ ።
  • ካልኣይቲ ክፍሊን ራብዓይትን ፣ንሓምሸይቲ ክፍሊ ክሕግዙ ።
  • ታሓጋጋዚት ኣሃዱ፣ ንቀዳመይቲ ክፍሊ ክትሕግዝ ።
  • መራሕቲ ክፍሊታት ፣ መራሕቲ ሓይሊታት ፣ ክፍሊ ወታሃደራዊ ታዕሊምን ፣ሓጋዚት ኣሃዱን ዝካፈሉዎ ሰፊሕ ወታሃደራዊ ጉባኤ ክካየድ ።

ንምስጥራዊነት ናይቲ ዝተገብረሉ ቦታ ጉባኤ ዓንሰባ ተባሂሉ ዝተጸወዔ ጉባኤ ኣብ ኣሮታ መሬት ማሪያ ብዕለት 10/9/1968 እዩ ተኻይዱ ። ካልኣይቲ ክፍሊ ብምኽንያት ናይቲ ኣብ ሓልሓል  ዝተኻየደ ተጋዳላይ ዑመር ኢዛዝ መራሕ ካልኣይቲ ክፍሊ ዝተሰወኣሉ ውግእ ኣይተኻፈለትን ። ቀዳመይቲ ክፍሊ ድማ ክትካፈል ከምዘይትኽእል ኣፍልጣ ። ዝተረፉ ኣብ ሞንጎኦም ሓድነት ብምእዋጅ  ግዝያዊት መሪሕነት ዝብል ሽም ዝሓዘት 12 ዝኣባላት መሪሕነት መሪጾም ። እዛ ክሳብ ጉባኤ ኣዶባሓ ዝቀጸለት መሪሕነት ድማ ኣስማቶም ዝስዕብ እዩ ፦

  • ሙሓመድ ኣሕመድ ዓብዱ
  • ኣሕመድ ሙሓመድ ኢብራሂም (ሰክረተር)
  • ሙሓመድ ዓሊ ዑማሮ
  • ራማዳን ሙሓመድ ኖር
  • ኣብራሃም ተወልደ
  • ኢስያስ ኣፈወርቂ
  • ዓብደላ እድሪስ
  • ዑመር ዳማር
  • ሙሓመድ ዑመር ዓብደላ ( ኣቡጣያራ)
  • ዓብደላ ዩሱፍ
  • ዓብደላ ሳፊ
  • ሓምድ ሳልሕ ሱለይማን ።

ኣብ መወዳእታ እቲ ሙሉእ ሓድነት ሓሙሽተ ክፍሊታት ዘረጋገጸ ጉባኤ ኣዶባሓ ብዕለት 10/8/1968 ተገይሩ ዘመነ ክፍሊታት ኣብቅዑ ሰውራ ኣብ ሓድሽ ናይ ቃልሲ መዋእል ኣቲያ ።

ርክብ ምስ ተጋዳላይ ሓሚድ ሳልሕ ኣብዚ ይውዳእ ።

11/8/2016

aseye.asena@gmail.com

Review overview
5 COMMENTS
  • k.tewolde August 12, 2016

    Yep,today’s independent Eritrea did’t come out of the blue,this is what it took to propel it to a sovereign entity,baby steps,failed experiments,successful en devours,selfless sacrifices,miscues,innovative approaches,tribalism,pure nationalism……..it was all there,it reflected the base-us.It took it’s natural course and yes,the current tyrant was part of it member of the REVOLUTIONARY COUNSEL [QIADA AL AAMA] which he tries to dissociate himself from,in fact ,it is part of his resume,if he didn’t get the opportunity to be part of that historical era,he wouldn’t be where he is today.Thanks Hamid and thanks Assenna for sharing this with us..

  • AHMED SALEH !!! August 12, 2016

    Very interesting and informative article to read about history of some pieces of Eritrean revolution
    struggle and Issayas participation in the process on shaping the front . Betrayal started from the
    time he refused to be part of progressive elements that were fighting against barriers and forces
    that try to hold down political reformists . At the end iron fist Issayism ideology platform resulted
    to produce blind followers of their charismatic leader who became a cruel leader in Eritrean history
    with worst atrocities record than previous Ethiopian occupation era . Somebody hold accountable
    for our young generation mysterious circumstances inside the country . For every Eritrean in denial
    I advise you that history will question your conscience to neglect people in need at time of hardship .
    Do not forget they deserve to enjoy the fruit of freedom where their fathers , uncles , brothers and
    sisters sacrificed for better future . Use your God given intelligence to differentiate wrongs from right
    as human than act like careless retarded souls . It is about unnecessary sufferings and unnecessary
    lost of innocent lives that continue to take place normally by some government officials thugs eager
    to ruin people’s life for no apparent reason except abuse of power based with personal grudges or some interior motives . We didn’t paid heavy price of human sacrifices to hand over unreserved authority for few hypocrites and to regulate the country social , economic and political affairs .
    For 25 years Eritreans are still sleeping with imaginary dream waiting for miracle to come by itself
    because we let the foundation of Eritrean politics decay at the expense of Issayas ‘s ideological
    beliefs of NIHNAN ALAMANAN political influences that detached our society fabrics . Our minds
    must go through rehabilitation studies to refresh from negative thinking tendencies .

    • Michael Bilenay August 13, 2016

      The Eritrean social fabric was destroyed by Ba’athism and Islamic fundamentalism. Please, do not try to hide the truth.

      • k.tewolde August 14, 2016

        Bilenay,are you saying the Saudis and Emirati sheiks are weaving that social fabric you mentioned back together? and what kind of theological name would you dab the hand that is buying its way through our ports?Wahabism?Kureshism? or the tyrant’s political harlot-ism? You seem to be stuck in decades old frame of mind.Learn from your peers,shake off those mental cobwebs,and re-frame your mind and start thinking independently.It is 2016,our country is on the verge of extinction and the culprit is-HGDEFISM!!

  • Wedi Hagher August 13, 2016

    Iseyas has tried to remove the ELF and its military wing, the ELA, from history, but failed miserably. He claimed there was no nationalist struggle before PLF was established, or rather before he created the EPLF. All the history before 1970 according to him was nothing but banditry.

    Thanks God, he survived to see his divisive projects fail, his lies crumble in front of his eyes. . He died long ago, in the mind and heart of those who thought he was hero. He is living isolated, hated by all, waiting for the unknown, fearing to be shot on the back by some who may have lost a love one in the vast gulags he is running.
    He will be remembered as the most cruel person Eritreans have ever known in their living memory. In future, when the brutal regime is finally gone, Eritreans will know the terrible cost of having tolerated for long time this fascist clique, in terms of scale of devastation and human loss, something Eritreans need decades to heal and forget.

POST A COMMENT